Tarih boyunca Anadolu kültürü, bütün yerleşim birimlerinde bir bütünlük içinde farklı farklı gelişme göstermiştir. Her yerleşim yerinin dogal, toplumsal, ekonomik, folklörik v.b. özellikleri o yerin sosyo-kültürel yapısını şekilendirmiştir. Kısaca Kültür diye tarif ettigimiz bu yapının içine; O yerin tarihi, cografyasi, halk edebiyatını oluşturan (dil, agiz, şive, şiir, mani, inançlar, yöresel kelimeler, deyimler, atasözleri, dualar, beddualar... vs.) ürünler, etnografik yapı, evlenme ve dügün adetleri ve diger toplumsal yaşamı oluşturan gelenek ve görenekler girmektedir. Bütün bu sosyo-kültürel özelliklerin canlı bir şekilde yaşandıgı ve sürekli gelişme, degişme gösterdigi yerleşim alanlarımızın başında, köy ve kasabalarımız gelmektedir En küçük idari birimlerimiz olan köy ve kasabalarımızın kültürel özellikleri, Anadolu kültür bütünlügünün bir parçasını ve temel taşını oluşturmaktadır. Bütün bunları dikkate alarak ben de, tarihi geçmişi çok eskilere dayanan, coğrafi özellikleri farklılık gösteren, köklü bir kültür mirasına sahib olan Kızılören Kasabasının, tüm yönlerini ele almaya çalıştık. Uzun bir araştırmaya dayanan, böyle bir tez çalışması tarihi ve kültürel bir yerleşim merkezinin tananmasına vesile olacaktır. Aynı zamanda bu tip çalışmaların, Anadolu köy kültürünün bir parcasının gün yüzüne çıkmasında çok büyük katkıları olacaktır.

Erol COŞKUN

Tokat - 2000

Kızılören Kasabası, Kayseri ilinin, İncesu ilçesine bağlı bir yerleşim yeridir. Kuzeydoğusunda Kayseri, batısında İncesu ilçesi, doğusunda Erciyes Dağı, güneyinde Sürtme ve Şeyhşaban köyleri bulunmaktadır.

Kızılören İsminin Kökeni:

Kasabanın ilk ismi Kızılören değildir. Mahalin topraklarının kırmızıya yakın olmasından dolayı, ilk ismi KIZILKÖŞK olarak anılmıştır. Daha sonraları, ilk yerleşim alanları olan mağaralar, bir takım dış etkenler nedeniyle yıkılmaya başlamıştır. Yerleşim alanlarının tahrip olup dağılmasıyla yöreye KIZIL-VİRAN adı verilmiştir. Bu ad Osmanıl Devleti döneminde de kullanılmıştır. Arazisinin kıraç, verimsiz, taşlı, örenli olması nedeniyle köy, son ismini almıştır. KIZILÖREN ismi 1960 yılından sonra kullanılmaya başlanmıştır.

Kızılören’in Tarihi Yerleşimi ve Yeri:

Kızılören’in ilk yerleşim yerinin neresi olduğu hakkında resmi bir kayıt yoktur. Fakat, gerek isminin kökenini, gerekse kuruluş yerini dikkate alırsak, kasabanın mazisinin çok eskilere dayandığı sonucuna varmamız mümkündür. Aynı zamanda ören yerlerin fazla olması, bu alanlarda bir takım buluntuların (çanak, çömlek, altın v.b) ortaya çıkması, Kızılören hakkındaki tezimizi kuvvetlendirmektedir.

Buna bağlı olarak beldenin tarihi yerleşiminin eskiliğini daha geniş çerçevede ele alabiliriz. Dokuz Pınar’dan, güneydeki Şeyh Şaban Köyüne kadar olan Erciyes Dağının eteklerinde, 26 ayrı yerde ören yerleri tesbit edilmiştir Bu durum özellikle Kızılören ve Sürtme köylerinde M.Ö. yy.’da da insan yerleşiminin bulunabileceğine kanıt olarak gösterilebilir. Şimdi Kiziliören ve çevresindeki ören yerlerinden birkaç örnek verelim. Kizilören’in batisinda bulunan, Bogaz Çardak mevkiindeki Ölmezli ören yerini, kasaba yerleşim alanindaki karacaören mevkiini ve yukari camii çevresindeki “Satenin başi” olarak bilinen yeri, ilk yerleşim alanlari olarak gösterebiliriz. Buralarda çok eski yikintilar, duvarlar, ören yerler bulunmaktadir. Ayrica halk arasindan birisinin, Hitit dönemine ait (M.Ö.. 2. bin yil ) bir aslan kabartma, heykelini bulmuş olmasi, Kizilören’in yerleşim alani ve çevresinin hayli eskilere dayandiginin somut bir delili durumundadir. Köyün nasil kuruldugu hakkindaki rivayeti ise şu şekilde açiklayabiliriz:

Rivayete göre, köyün asıl yeri şimdi bulunduğu mekan değildir. İlk önce şu an bağlı bulunduğu İncesu ilçesinden ilerde bir yerde kurulan köy, bir baskına uğradıktan sonra yer değiştirmiştir. Ve iki üç kişi bugünkü yerleşim alanına kaçmışlardır. Daha sonra civar köylerden kaçıp gelen insanlar da buraya yerleşmişlerdir. İlk zamanlar mağaralara, ıssız yerlere, örenlere yerleşenler, bir süre sonra köyü kurmuşlardır. Halk arasında buna benzer kuruluş rivayetleri çok olsa da resmi kayıta dayanmadığı için dikkate alamıyoruz.

Selçuklu Devleti Döneminde Kılızören:

Kızılören’in köy olarak kuruluşu, kesin olarak Selçuklu Devleti dönemine rastlamaktadır. (1075-1308) Bu dönemde Kızılören hakkındaki ilk resmi bilgileri, elimizdeki Arapça metinli belgeyi esas alarak vermeye çalışalım.

Bu Arapça metnin tercümesinden anlaşilacagi üzere, belge bir vakfiyye örnegidir. Örnek vakfiyye (H. 644 - M. 1246 - 1247) tarihlerinde Anadolu Selçuklu Devleti döneminde yazilmiştir. Kaynagin içerigine geçmeden önce vakfiyyenin tanimina bir göz atalim. Vakfiyye, bir köyün, arazinin, vb. bir yerin vakif oldugunu belirten, belli kurallar dahilinde yazilan senet demektir. Vakif arazisi ise toprak geliri hayir kurumlarina (cami, medrese, hastane vb), kale komutanlarina ve askerlere bagişlanan arazi demektir.

Şimdi, bu vakfiyye belgesindeki Kizilören’le ilgili kismi aynen aktararak, Selçuklu devleti döneminde köyün kuruluşunu açiklayalim.

“İş bu vakfiyyeyi sahih ve şer’i esaslar dahilinde aleme alan Hafız Muhammed’in arzusu, sevabına nail olmaktır. Bu vakfiyyenin doğruluğuna şahitlik edenler: Şeyh Ali, Bay Mahmut El-Seyyid Muhammed oğlu Sefer, Kayseri’de Kadı Ahmet oğlu Muhammed ve bunun oğlu, ... Senedin yazılması sırasında hazır bulunan Kayseri’de Kadı Muzaffer.

Büyük Emir, adil Sultan ve Allah’ın inayetine mazhar olmuş şahların Şahı, Arap ve Acem sultanlarının Sultanı Mevlana Muammed Abdülkadir Ceylani babası, Şeyh Muhittin’in oğlu Abdülaziz oğlu, Ahmed oğlu, Emir Taç oğlu Tacettin tarafından, Allah’ın büyük lütfuna mazhar olması için, Kayseri yakınında duvarı (adı) Kızılköşk adıyla maruf bütün arazisini, Erciyes dağından akıp Hisarçık Köyü ve buradan da Karagök köyünden geçip Kızılköşk mevkiine gelen su bendini, her Cuma gününde, Pazar ve pazartesi günlerine ait hisseleri olmak üzere Muhammed Abdulkadır el-Ceylaniye vakfedilmiştir.

Bu zatın vefatında cocuklarına ve torunlarına, sülalesine şamil, kız erkek tefrik edilmeksizin tasarruf hakkı tanınmıştır. İş bu vakfın sahih ve şer’an tesisine alimlerce cevaz verildiğinden tescili mer’i usul ve esaslar dahilinde yapılmıştır. Mülküyete cevrilmesi hükmen ve şer’an mümkün görülmemektedir.

İş bu vakfiyye, hicri 644/M. 1246 yılının Cemazüyülahir ayı ortalarında yazılmıştır. İş bu vakfiyyenin muhteviyatının doğruluğuna şahitlik edenler: Mevlana Celaleddin el - Rumi, Mevlana Burhanettin, Ahmed el-Seyyid Ebuh oğlu Muhammed ve bir çok hatırı sayılır büyük zat “...

Bu açıklamalara dayanarak, köyün kuruluşu hakkında bazı bilgiler verebiliriz.

Kızılören bir köy olarak H. 644/M. 1246 - 1247 yıllarında resmen kurulmuştur. Kurulduğunda ismi Kızılköşk olarak anılmaktaydı. Kızılören’in toprakları, Anadolu Selçuklu Devleti döneminde, Abdulkadir el-Ceylaniye vakfedilmiş olup, haftada iki gün Erciyes’ten gelen sudan faydalanma hakkını elde etmiştir.

Bu bilgilere rağmen, bu dönemde yörede aşiretlerin mi yoksa cemaatlerin mi yaşadığı hususunda bir malumata rastlayamıyoruz. Fakat, İncesu ilçesine yerleşen ve kuruluşunda etkili olan aşiretlerden birkaçı, önce Kızıl-virana yerleşmişlerdir. Mesala İncesu’ya yerleşen aşiretlerden biri de Çakmak veya Çakmaklı aşiretidir. Anadolu’ya gelen bu aşiretin bir kolu İncesu’ya gelerek, önce Erciyes dağı ve Kızıl-viran beldesinde bir süre yaşamıştır. Daha sonra İncesu’ya yerleşmiştir. Bu aşiretin Mısır’a giden bir kolu orada çok büyük makamlara erişmiştir. Faruk Sümer, Oğuzlar adlı eserinin 279. sahifesinde Mısır Sultanı Çakmaktan bahsetmektedir.

Günümüzde Kızılören’de Selçuklu Devleti dönemine ait herhangi bir tarihi yapı bulunmamaktadır. Fakat, evliyalar yatağı olarak bilinen İncesu ilçesindeki yatırların üç - beş tanesi de Kızılören sınırları içerisindedir. Bu yatırlar Selçuklu dönemine aittir. Ve hakkındaki rivayetler de bu döneme rastlamaktadır. Bu cümleden haraketle Gök dağındaki Şeyh Kumalı (1200 - 1250) ve mahalin doğusunda bulunan Şeyh Şaban köyündeki Emir Çoban türbesini örnek gösterebiliriz. Kızılören’in doğusundaki Göl dağında bulunan Şeyh Kumalı türbesi ve ona ait rivayetlere ilerde deyinilecektir. Şeyh Şaban köyündeki Emir Çoban türbesi, şimdi Evliya dağı olarak bilinen tepenin başında bulunmaktadır. Selçuklu dönemine ait olan türbenin kapısında bir kitabe bulunmaktadır. Kitabeye göre kabir, 1266 yılında yaptırılmıştır. İçinde yatan zatın kim olduğu bilinmemektedir Sözünü ettiğimiz türbenin yapıldığı yerin Kızılören’e yakınlığı ve içinde yatan büyük alimin kim olduğu Kızılören’i yakından ilgilendirmektedir.

Osmanlı Devleti Döneminde Kızılören:

Osmanlı devletinin kuruluş ve gelişme dönemlerinde (1500’lü yıllara gelinceye kadar) Kızılören hakkında bir bilgiye rastlayamıyoruz. Fakat Selçuklu döneminde kurulan köy, bu dönemde Kızıl-viran adıyla gelişme göstermektedir.

Osmanlı devleti döneminde Kızılören’in durumunu 16.yy başlarında Kayseri ile ilgili bir kaynaktan öğrenmekteyiz.

16. y.y. başlarinda (1500’lü yillar) Osmanli Devleti en ihtişamli dönemini yaşarken, Kayseri vilayeti de önemli bir ticari ve kültürel şehir olarak gelişmekteydi. Kayseri bu dönemde Osmanli idari teşkilatina göre, merkeze bagli sekiz nahiyeden oluşmaktaydi. Bir köy olarak adi geçen Kizil-viran da bu nahiyelerden ikisinin sınırları içerisinde bulunmaktaydı. Nahiye, köylerin biraraya gelmesiyle oluşmuş idari bir birimdir. Bu dönemde Kızıl-viran, Kayseri’ye bağlı Malya ve Karataş nahiyeleri sınırlarına dahildir.

1. Malya Nahiyesi:

Bugün aynı ismi taşıyan bir nahiye ve yerleşim birimi yoktur. Malya nahiyesi Erciyes dağının güneyinde olup, bugünkü Tomarza ilçesi ve civarındaki yerleşim birimlerini kapsamaktaydı. Malya nahiyesi 16. yy’da pek çok konar göçer cemaatin meskun olduğu bir yerleşim birimidir. 1500 - 1520 tarihleri arasında Malya nahiyesinde 31 cemaat bulunmakta olup, bunlardan ikisi Kızıl-viran mezraasında yaşamaktaydı.

a) Seydi Hacılu Cemaati

1500 tarihli tahrir defterinde Karahisar (Yeşilhisar) ilçesinde meskun oldugu kaydedilen cemaat, 1520 tarihinde Malya nahiyesine tabi olarak kaydedilmiştir. Seydi Hacilu cemati günümüzde bulunmayan ya da adi degişen birkaç mevkii ile Kizil - viran mezraasinda yaşamaktaydi. Bu tarihlerde 35 hane, 20 mücerret (bekar) nüfustan ibaret olan cemaatin vergi hasili ise, 1500’de 1.590 akçeydi. Cemaat 1520’de 6.110 akçe vergi vermiştir. Kizil - viran’in ise vergi hasili 1440 akçeydi.

b) Mehmed ve Teberrük Hacılu ve Sarı Danişmendli Cemati:

Bu cemaat Seydi Hacılu cemaati ile birlikte Çayır - keven kışlağı ile Bozca ve Kızıl-viran mezraalarında meskun bulunuyordu. Geliri sancak beyi hassı olarak kaydedilen cemaat, 1500’de 69 hane, 20 mücerret (bekar), 1 imam ve 1 biruni nüfustan ibaretti. Ziraat ve hayvancılıkla uğraşan cemaat mensublarından alınan vergi hasılı, 6610 akçeydi. Bu cemaat Mamalu aşiretine bağlıydı. Maya nahiyesine bağlı olupta Kızıl - viranı yaylak olarak kullanan bu iki cemaat, tarım ve hayvancılıkla uğraşmaktaydı ve gelirlerine göre devlete, akçe hesabından yukarıdaki miktarlarda vergi vermekteydiler.

2. Karataş Nahiyesi:

Günümüzde bu isimde bir nahiye mevcut değildir. Karataş Nahiyesi, yörük cemaatlerin meskun olduğu nahiyelerden birisidir. Burada yaşayan cemaatlerde Malya nahiyesinde olduğu gibi Dulkadirlilere mensup aşiretlerdendir. Karataş nahiyesi bugünkü İncesu ilçesi ve çevresindeki bölgeyi içine almaktaydı. Karataş nahiyesine mensup olup da Kızıl-viran’da kışlayan cemaatler ise şunlardır:

a) Karataşlu Cemaati:

Nahiyeye ismini veren bu cemaatin dier adı Bezircilü cemaatidir. 1500 tarihli defterde Yahyalı cemaatiyle beraber yazılmıştır. 1500’de 89 hane, 20 mücerred (Bekar), 1 imam nüfusa sahip olan cemaat; Kızıl-viran, Şurunca, Hamalu mezraalarında kışlamakta olup, aynı zamanda buraları ekinlik olarak kullanmaktaydılar. Ziraatçilik yanında hayvancılıkla da uğraşmaktaydılar. Cemaat mensuplarından alınan vergi hasılı ise, 1500 yılında 5512 akçeydi.

b) Evlad-ı Cumalılar Cemaati

Bu cemaat Kızıl-viran ve Kara-kilisa mezraalarında yaşamaktaydı. 1520 tarihinde 17 hane nüfusa sahip olan cemaatin vergi hasılı ise 1500 akçeydi.

c) Ayrıca Kurataş nahiyesine bağlı olan Kana öküz cemaati Avşar mezraasinda; Omuzu Güçlü cemaati de Omuzu Güçlü mezraasında yaşamaktaydı. Bu yerler, Kızılören sınırları içerisindeki yerleşim alanlarıdır.

16. y.y. başlarinda (1500’lü yillar) Malya ve Karataş Nahiyesine bagli olan bu cemaatleri barindiran Kizil-viran köyü, Incesu ilçesinden çok önce Osmanli tapu tahrir defterlerinde kayitli bulunmaktaydi.

Osmanlı tapu, tahrir defterlerinde kayıtlı bulunmaktaydı.

Kızıl-viran’ı yaylak ve kışlak olarak kullanan bu cemaatlerin bu dönemdeki toplam nüfusları ise şöyledir.

Cemaatlerin toplam hane ( aile) sayısı: 210, mücerret (bekar) olanlar 40 kişi; hane ve bekar olanların toplamı ise, ortalama 1100 kişiydi.

Kızıl-viran topraklarında bu dönemde tarım ve hayvancılık yapılmaktaydı. Köylüler gelir miktarlarına göre yukarıda zikrettiğimiz vergi hasıllarını ödüyorlardı. Bu vergi çeşitleri şunlardır:

a) Çift resmi : Bu vergi ziraatle uğraşanlardan ve iki öküzle sürülen çiftliklerden alınmaktaydı. Çift vergisi 1520 tarihlerinde 57 akçeydi.

b) Nim çift: (= Yarım çift) Bu da yarım çiftlik yerlerden alınmaktaydı. 27 akçe olarak alınırdı.

c) Adet-i ağnam vergisi: Hayvanlardan, sayılarına göre alınan vergidir. Vergilerin miktarı aile veya bekarlık durumuna göre değişmekteydi.

Bu yüzyılda Kızıl-viran’da konar-göçer, yörük-türkmen müslüman nüfusun içinde hiç gayr-ı müslim insan bulunmuyordu. Nüfusun tamamı müslümandı. Kızıl-viran’ın arazisi bu dönemde Emir Mahmud Evladına Kızılköşk ismiyle vakıf arazisi olarak bağışlanmıştı. Geliri 330 akçeydi.

Kızılören’in 17., 18. ve 19 yy ‘daki durumuna ait, elimizde herhangi bir resmi belge bulunmadığı için, bu yüzyıllara ait bilgi veremiyoruz.

Cumhuriyet Dönemi ve Günümüze Kadar Kızılören:

Köklü bir geçmişe sahip olan Kizil-viran köyü, Cumhuriyet döneminde gelişimini sürdürmüştür. Bu dönemde köy halkindan bazilarinin, Kurtuluş Savaşina katildigini, büyüklerimiz söylemektedir. Köyün, Cumhuriyet döneminden günümüze kadar ki seyrini, meydana gelen gelişmelerini kronolojik olarak şu şekilde açiklayabiliriz.

Kızıl-viran köyünü 1925’ten itibaren, halk arasından seçilen muhtarlar idare etmeye başlamıştır. 1927’de ilk defa şapka giyilmeye başlanmiştir. 1932’de Kızıl-viran köyüne ilk defa okul asılmıştır. 1942 yılında her yerde olduğu gibi, Kızıl-viranda da büyük bir kıtlık yaşanmıştır. Bu kıtlık döneminde köylüler çok sıkıntı çekmişlerdir. Öyle ki halk günlerce ekmek bulamamıştır.

1956’da köye ilk defa su gelmiştir. 1954 yilinda Mustafa Türenin muhtarligi döneminde başlayan su yolu açma çalişmalari, 1956 yilinda Mahmut Çoşkun’un muhtarligi döneminde tamamlanmiştir. Su yolu açma çalişmalari ve gerekli malzeme toplama işleri, imece usulüyle yapilmiştir. Yogun çabalar sonucu 1956 yilinda büyük bir coşku ve şenlik içinde, halk suya kavuşmuştur. Su, ilk olarak köyün dogusundaki çanak tepesinden fişkirmiştir. Suyun gelmesiyle halk büyük bir şölen düzenlemiştir. Bu şöleni bizzat yaşayan bir dedemiz o günkü durumu şöyle anlatmaktadir.

“ Köye suyun gelişini kutlamak için, civardaki bütün köylere haber salindi. Gelen davetliler 50 - 100 kadar atli birlikle, çoşkuyla karşilandi. 40 koyun, kurban edilmek üzere hazirlandi. Son olarak da Kayseri’den 3 milletvekili, Kayseri valisi, Kaymakam, Kayseri Belediyesi Başkani Osman Kavuncu köye gelerek kutlama töreni başladi. Merasim ilk açilan okulun bahçesinde yapildi. Kesilen kurbanlarla, kazanlarda yemekler pişirilerek halka ve davetlilere dagitildi. Davullar, zurnalar çalinarak cirit oyunu oynandi.”

Köy adına büyük bir gelişme olan suyun gelişini, muhtar Mahmut Coşkun’un gayretlerini, dönemin başbakanı Adnan Menderes tebrik göndererek kutlamıştır. Suyun düzenli bir şekilde akmasını sağlamak için 1956’da iki çeşme yaptırılmıştır. Kayseri vilayeti tarafından yapılan çeşmelerin birisi köy meydanında, diğeri de Yukarı Camii yanında bulunmaktadır.

1960 yılında Kızıl-viran ismi Kızıl-ören olarak değiştirilmiştir. 1963’de Kızıl-viran köyü, belediyelik statüsü kazanmıştır. Ve bu tarihinden itibaren seçilen Belediye Başkanı, Kasabayı idare etmeye başlamıştır. 1968 yılında PTT kurularak, posta telefon hizmetleri verilmeye başlanmıştır. 1971’de belediyenin öncülüğünde kasabaya elektrik gelmiştir. 1972’de ilk defa ortaokul açılmıştır. 1980’de stabilize olan kasaba yolu, asfaltlanmışlardır. 1980’de Tarım Kredi Kooperatifi kurulmuştur. 1988’de Parlaklar ailesi tarafından Kızılören Parlaklar ilk öğretim okulu açıldı. 1988’de İstanbul’da Kızılörenliler Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği kuruldu.

Kızılören Kasabasının tarihi gelişimini dönemler halinde bu şekilde belirtmemiz mümkündür. Şimdi de Kızılören kasabası kadar tarihi geçmişe sahip olmayan İncesu ilçesi hakkında kısaca bilgi verelim.

İncesu kurulmadan önce, Rumların buradaki nüfusu çok fazlaymıştı. Rum halkı, İncesu’ya Türkmenlerin gelmesiyle beraber, 200 yıl dostluk ve barış içinde yaşamışlardır. İstiklal savaşından sonra 1924 yılındaki değişim sonucu, Rum halkı Yunanistana gönderilmiştir. Rum halkının İncesu’da halen evleri, sokakları, kiliseleri bulunmaktadır. Türkler İncesu’ya 1300 - 1400 yılları arasında yerleşmeye başlamıştır. Merzifonlu Kara Mustafa Paşa’nın İncesu’ya gelmesiyle İncesu köyü kurulmuştur. Kuruluş tarihi olarak, Paşanın yaptırdığı kervansaray kitabesindeki H. 1081/ M. 1670 tarihi esas alınmaktadır. Eşkıya yatağı olarak bilinen İncesu’da asayişi Kara Mustafa Paşa sağlamıştır. Paşa kendi adıyla anılan kervansaray, Cami, han, hamam gibi tarihi eserleri yaptırmıştır. İncesu 1901 yılında ilçe olmuştur.

Coğrafi Konum:

Kızılören, Kayseri ili, İncesu ilçesine bağlı bir kasabadır. Kasaba İncesu’ya 14 km, Kayseri’ye 50 km. uzaklıktadır. Doğusu Erciyes dağı ve bunun patlamasıyla sıralanmış yüksek dağlar, batısı, İncesu ilçesi ve Çardak denen köyler, güneybatısı, Sürtme ve Şeyhşaban köyleri ve kuzeyi, Karpuz sekisi. Avşar, Sarıkürklü obaları ve Hacılar ilçesi ile çevrilidir. Şehir merkezlerine göre konumu ise şöyledir. Kuzeydoğuda Kayseri, batıda İncesu, kuzeyde Hacılar ilçesi, güneyde ise Develi ilçesi bulunmaktadır.

Kasabanın Genel Fiziki Görünümü:

Erciyes’in eteklerinde kurulan Kızılörenin, doğusu ve güneyi hayli yüksektir. Batı yönü ise İncesu’ya kadar sürekli alçalma gösterir. Yerleşim alanı oldukça arızalı ve engebelidir. Etrafı tepe ve dağlarla çevrilmiş kapalı bir havza görünümü hakimdir.

Kızılören’in doğusu ve güneyi Kepez, Akbaş (Abaş)Yılbant, Çağsak (Çevsek) Bozdağ ve Gökdağ ile çevrilmiştir. Volkanik Erciyes dağı ise engeride güneydoğuda yükselmektedir.

Kızılören’in rakımı (deniz seviyesine göre yükseltisi) 1400 m civarındadır. Dağların yükseltisi yer yer 2500 metreyi bulmaktadır.

Dağ eteklerinde yerleşime elverişli yüksek yerler, yaylalar bulunmaktadır. Bozdağı ve Gökdağı etrafındaki Armutluk, Kökez, Uyuz yuvası. Törenin yaylası ve Sarıgöl yaylasını örnek gösterebiliriz.

Kasaba içindeki bazı yerlerde sel sularıyla yarılmış vaziyette, vadi konumunda olan yerlerdir. Yerleşim alanının doğusunda ve güneyinde bulunan Kara dere ve Eriklinin dere, derin çukurluklar arasındadır. Kızılören’de herhangi bir akarsu yoktur. Doğu taraflarda, Erciyes’e yakın bir yerde Sarıgöl bulunmaktadır. Göl, etrafı dağlarla çevrili kapalı havza gölüdür. Kasabaya uzaklığı 15 km’dir. Ayrıca küçük çaplı olan Ören gölü (Gölbaşı) ve Bahçecik gölüde sınırlar içerisindedir.

İklim ve Bitki Örtüsü:

Kasaba’da klasik karasal iklim etkili bir şeklide görülür. Yazlari sicak ve kurak; kişlari soguk, sert ve kar yagişli geçer. Kar 1-2 ay bazanda 3 ay erimeden toprak üstünde kalir. Yaz aylarinda yagmur yagişi nadir görülür. Kizilören’in iklim özelliklerini bazi sayisal degerlerle şu şekilde belirtebiliriz.

Yaz maksimum (en fazla) sıcaklık : 38 OC

Yaz minumum (en düşük) sicaklik : 5 OC

Kış maksimum sıcaklık : 21 OC

Kış minumum sıcaklık : -35OC

Yıllık ortalama yağış oranı : 480 (mm)

Yıllık ortalama yağmur oranı : 300 - 400 mm

Yılda en fazla kar kalınlığı : 50,60 cm

Karın yerde toplam kalış süresi : 2 - 3 ay

Karasal iklime bağlı olarak ,bitki örtüsü bozkırdır. Ormanlık alan son derece azdır. Sadece Gökdağı ve Bozdağının bir kısmı meşe ormanıyla kaplıdır.

Yerleşim Biçimleri, Ev Tipleri

Temel geçim kaynağı ve uğraş alanları yerleşim biçimini belirlemiştir. Çiftçilikle uğraşan halkın büyük bir kısmı, merkeze uzak yayla konumundaki yerlerde yaz aylarını geçirirler. Buralarda tarım ve hayvancılıkla uğraşırlar. Bunun yanında halkın daimi olarak ikamet ettiği kışlık evler de bulunmaktadır.

Yayla yerleşimindeki evler genelde daginiktir. Yüksek dag eteklerine kurulmuşlardir. Bag evleri de bu şekilde yapilmiştir. Merkezdeki yerleşim topludur. Evler bitişiktir. Yayla evleri taşla ve kemer şeklinde yapilmiştir. Kasaba merkezindeki evler biraz daha modern görünümlüdür. Bu evlerin çogu iki katli olup üzerleri düzdür. Evlerin üzeri genelde betonla, bazende toprakla örtülür. Belde de çatili ev pek yapilmaz.

Kasaba aileleri Mayıs-Ekim aylarında yayla evlerinde konaklarlar. Ekim ayından itibaren ise kış evlerine göç başlar.

Ekonomik Durum:

Kızılören’in ekonomik yapısını belirleyen faaliyetleri şu başlıklar altında toplayabiliriz: a) Tarım ve hayvancılık b) Halıcılık c) Büyük şehirlerde ticaretle uğraşma d) Dierleri

a) Tarım ve Hayvancılık:

Kasaba’da halkın en önemli geçim kaynağı ziraatçiliktir. Arazi yapısı ve iklim özellikleri sadece tahıl tarımına imkan vermektir. Buğday, arpa, yulaf, cavdar ve en çok üretimi yapılam ürünlerdir. Tarım, yağışa bağlı olarak kuru tarım şeklinde yapılmaktadır. Kızılören’de yakın zamana kadar tarım, tamamen insan ve hayvan gücüne dayanmaktaydı. Günümüzde tarımda makinalaşma hızla artmış ve ihtiyacı karşılayacak kadar tarım makinaları ortaya çıkmıştır.

Tarıma bağlı olarak yapılan büyük ve küçükbaş hayvancılığı da önemli gelir kaynağıdır. 1980 yılında kurulan Tarım Kredi Kooperatifi, yörede tarım ve hayvancılığın gelişmesi yönünde bazı imkanlar sağlamaktadır.

b) Halıcılık

Halıcılık, Kızılören’de kadınlar tarafından yapılan ve çoğu ailenin önemli bir geçim kaynağı olan ekonomik uğraştır. Halılar, Kasabada bulunan 5 - 6 imalatçı nezaretinde kadınlar tarafından dokunmaktadır. Tüm malzemeleri imalatçılara ait olan halılar, ipek iplerle dokunmaktadır. İlmek sayısına göre 300’lük, 500’lük olarak bilinen halılar evlerde dokunur. İmalatçı işcilerine ilmek hesabı ve sıra sayısına göre ücretini öder. Halıları piyasaya kendisi sürer. Halen 150 - 200 aile halıcılık yaparak, ekonomik seviyesini yükseltmeye çalışmaktadır.

c) Büyük Şehirlerde Ticaretle Ugraşma

Kasabanın gelir seviyesinin düşüklüğü, halkı büyük şehirlere göçe zorlamıştır. Özellikle 1980’li yıllardan sonra başta İstanbul olmak üzere Adana, Mersin, Kayseri gibi şehirlere hızlı bir göç yaşanmıştır. Kızılörenliler göç ettikleri yerlerde gezici ticaret ve esnaflıkla uğraşmaktadırlar. Şu an kasaba dışında 3 - 4 bin Kızılörenli yaşamaktadır.

d) Dier ekonomik faaliyetler

Yukarıda saydığımız temel geçim kaynakları dışında, kasabada bazı meslek dalları gelişmiştir. Arıcılık, esnaflık, gezici ticaret gibi. Kızılören’de 1 marangoz, 2 demirci, 1 tuzcu, 3 peynirci, 2 nalbant, 15 bakkal, 1 fırın, 4 kahvehane, 2 elektrikçi şu anda mevcut olan meslek dallarıdır. Ayrıca nakliyecilik, yolcu taşımacılığı ve inşaatcılık yapanlarda bulunmaktadır.

Nüfus Yapısı:

Kasabanın nüfusunu, 1960’dan günümüze kadar ki dönemlere göre, şu şekilde belirtebiliriz. Daha önceki dönemlerin nüfus sayım sonuçları elimizde yoktur.

* 1960’da Kızılören nüfusu 3374 kişi

* 1970’de Kızılören nüfusu 4300 kişi

* 1980’de Kızılören nüfusu 4406 kişi

* 1985’de Kızılören nüfusu 4351 kişi

* 1990’da Kızılören nüfusu 4136 kişi

* 1997’de Kızılören nüfusu 3195 kişi

Yukarıdaki resmi nüfus sayılarına bakacak olursak, 1960 yılından sonra Kızılören nüfusunun hızla arttığını görürüz. Son nüfus sayımında ise ani bir düşüş yaşanmıştır. Bunun medeni olarak da son yıllarda büyük şehirlere yaşanan göçün hızla artmasını gösterebiliriz. Şu anki mevcut nüfusun yarısından fazlası 30 yaş ve üzeridir. Mahaldeki aileler ortalama 4 - 5 kişiden ibarettir.

Ulaşim Durumu:

Kasabanın ilçe ve şehre ulaşım sorunu yoktur. Kızılören - İncesu arası yol 14 km olup, asfaltlıdır. Kızılören- Kayseri arası ise 50 km’dir. İlçeye ve şehre ulaşım münibüslerle ve belediye otobüsleriyle sağlanmaktadır. Kızılören’in merkezi dışındaki köylere ve mahallelere de asfaltlı yol yapılarak ulaşım sorunu giderilmiştir.

Kasabanın Muhtarlıktan Günümüze Kadar ki İdari Durumu

Kızılören, 1960 yılına kadar Kızıl-viran köyü adıyla muhtarlıkla idare edilmiştir. Kızıl-viran’ın ilk muhtarı, 1925 yılında tayin edilen, Dedelinin Ahmet olarak bilinen kişidir. Köyü idare eden son muhtar ise, daha sonra belediye başkanı olan Mustafa Türen’dir.

Köy, 1962 yılından itibaren Kızılören Belediyesi adıyla kasaba hüviyetini kazanmıştır. Böylece, 1963 yılında seçilen ilk belediye başkanı kasabayı idare etmeye başlamıştır. 1963 - 2000 yılları arasındaki dönemlerde belediye başkanlığı yapanları ise şu şekilde sıralayabiliriz.

1. Mustafa Türen 17.11.1963 - 05.06.1968

2. Mehmet Eşsiz 05.06.1968 - 09.12.1973

3. Ahmet Şahin 09.12.1973 - 06.05.1975

4. Ahmet Tayman 06.05.1975 - 09.12.1977

5. Kazım Öztekin 09.12.1977 - 12.09.1980

6. Mevlüt Koçak 12.09.1980 - 26.11.1980 (Vekaleten)

7. Zekai Aykar 26.11.1980 - 03.01.1981 (Vekaleten)

8. Hasan Tekgönül 01.03.1981 - 24.06.1982 (Vekaleten)

9. Salih Özyalçın 24.06.1982 - 16.12.1982 (Vekaleten)

10.Adem Korkmaz 16.12.1982 - 03.02.1984

11.Hüseyin Turgan 15.02.1984 - 28.03.1984 (Vekaleten)

12.Mustafa Demir 28.03.1984 - 26.03.1989

13.Adem Korkmaz 26.03.1989 - 25.03.1994

14.Ahmet Gönül 25.03.1994 - 18.04.1999

15. Mehmet Şahin 18.04.1999 - ....................

Belediye Teşkilati

1963 yılında kurulan belediye teşkilatı, ilk olarak günümüzde Mükreminin kahvane olarak bilinen binada hizmet vermiştir. Daha sonra, şu anki binasına taşınmıştır. 2000 yılı verilene göre Kızılören Belediyesinin personel ve araç gereç durumu aşağıdaki gibidir.

Personel Durumu - Araç Gereç Durumu

1. Mehmet Şahin - Belediye Başkani - 2 otobüs

2. Nevzat Taslak - Yazı İşleri Müd. - 1 Kamyon

3. Bayram Yönem - Muhasebeci - 1 Makam Taksisi

4. İsmail Çanak - Tahsildar (Su) - 1 Ambulans

5. Fikret Yönem - Tahsildar - 1 Cenaze Aracı

6. Hüseyin Kızılçardak - Zabıta - 1 Traktör

7. Yılmaz Kızılçardak - Şoför - 1 İş Makinası, Kepçe

8. Muzaffer Gönül - Su işçisi

9. Ali Topçu - Su işçisi

10.Ömer İmamoğlu - Su işçisi

11.Cumali Dal - Su işçisi

12.Ali Çoşkun - Su işçisi

13.H.Bekir Tekeci - Şoför

14. H.İbrahim Yılmaz - Şoför

15.Hüseyin Oral - Kepçeci

16.Mehmet Yollu - Şoför

17.Hüseyin Bayat - Muavin

18.Ahmet Yılmaz - İşci

19.Ali Uzun - İşci

Kızılören’in Mahalleleri

Belde, dördü merkezde ikisi de merkez dışında olmak üzere altı mahalleye ayrılmıştır. Kızılören çevresinde bulunan çardak veya oba olarak anılan yerleşim yerleri de, mahalle konumundadır. Merkezdeki mahalleler bitişiktir.

1. Aşagi Mahalle Muhtari - Receb Ünaldi

2. Tabaklı Mahalle Muhtarı - İsa Erciyes

3. Orta Mahalle - Muhtarı Lütfi Çoşkun

4. Güney Mahalle Muhtarı - Kemal Emekçi

5. Avşar Obasi Mahallesi Merkeze 4 km uzaklikta olup, kasabanin kuzeyinde bulunmaktadir.

6. Boğaz Çardak, Sarıoğlanın Çardak, Ötebatan, Santırın Çardak ve Kanlı Çardak bir muhtarlık oluşturmaktadır. Bu obaların uzaklığı 5 -7 km arasında olup, hepside kasabının batısındadır. Bu yerleşim alanlari birbirinden ayri olarak kurulmuştur.

Kızılören’de İlkokulun açılması

Kasabaya okul açılmadan önce okuma yazma öğretimi, belirli hocalar tarafından, eski dilde (Arapça) yapılmaktaymıştı. Köydeki hatırı sayılır, bilgili hocalar, hem Kur’an okumayı hemde okuma yazmayı öğretiyormuştu. Dersler camide veya köy odasında verilmekteymiti. Ders veren hocalardan en tanınmışı ise Kara Hoca (Mehmet Hoca) adıyla anılan hocaymıştı.

Kızılören’e ilk defa 1932 yılında okul açılmıştır. İlkönce üç sınıflı olarak açılan okula, daha sonra öğrencilerin artmasıyla birlikte 1 müdür odası ve 1 sınıf eklenmiştir. 1968 yılına kadar eğitim öğretime bu binada devam edilmiştir. 1968 yılında okul, 3 sınıf ve 1 müdür odasına daha kavuşmuştur. Öğrenci sayısı zamanla 650’ye kadar yükselmiştir. Fakat 1960’lı yıllardan itibaren büyük şehirlere yaşanan göçle beraber, öğrenci sayısı 200’lere kadar düşmüştür.

İlkokul eğitim - öğretimi 1988 yılına kadar, günümüzde bulunmayan ilk yapılan binalarda devam etmiştir. 1988’de ise, Kasaba yerlilerinden Parlaklar ailesi, 12 dersanelik bir ilköğretim okulu yaptırmıştır. Parlaklar ilköğretim okulu, sekiz yıllık zorunlu eğitime geçilinceye kadar, ilkokul ve ortaokul olarak iki kısımda eğitim vermiştir.

Zorunlu eğitimle birlikte ortaokul kısmı ilköğretim içine dahil edilmiştir. Kızılören Parlaklar ilköğretim okulu, Şu anda tek olarak tüm kasaba öğrencilerine eğitim hizmeti vermektedir. Taşımalı sistem ve sekiz yıllık zorunlu eğitimle birlikte, öğrenci sayısı artmaya başlamıştır.

1999 - 2000 Eğitim Öğretim yılına girerken, parlaklar Ilköğeretim okulunda; çevre köy ve obalardan gelen öğrecilerle birlikte 500’e yakın kayıtlı öğrenci, 1 müdür, 1 müdür yardımcısı, 3 branş öğretmen, 13 sınıf öğretmeni ve 2 hizmetli bulunmaktadır.

Ortaokul:

Kızılören’de 1972 - 1973 eğitim öğretim yılında, 1 sınıflı, 2 öğretmenli bir ortaokul eğitime başlamıştır. Okul, ilk açıldığında buğunkü belediye binasının bir bölümünde eğitim vermiştir. 36 öğrenci 2 branş öğrtemenle başlayan okulun, ilerleyen yıllarda mevcudu artmıştır. Zamanla binanın yetersiz kalması üzerine, ortaokul bugünkü PTT binasına taşınmıştır. 1988 yılına kadar burada eğitim hizmeti veren orta kısım, bu tarihten itibaren Parlaklar ilköğretim okulu bünyesinde varlığnı sürdürmüştür.

Kasabanın Eğitim Öğretim Durumu:

Kızılören, okuma eğilimi olan bir yerleşim yeri değildir. Ilkokul sonrasında, öğrencilerin okula devam etme oranı düşüktür. Mahalde son yıllara kadar kızların ilkokul sonrasında okula devam etmesine pek izin verilmezdi. Öyle ki oratokul açıldığında hiçbir kız öğrenci okula kayıt yaptırmamıştır. Ailelerin muhafazakar yapıya sahib olması ve kızların ilkokul sonrasında halı dokuyarak aile ekonomisine katkıda bulhunmasının istenmesi, bu durumun nedeni olarak gösterilebilir. Birde erkek öğrencilerin ilkokul sonrasından itibaren çalışma hayatına atılmaları, okula devam etme oranını düşürmüştür.

Kasaba’da, 1940 yılı öncesi kuşağın okuma-yazma seviyesi düşüktür. 1932’de ilkokulun açılmasıyla halkın eğitim seviyesi yükselmeye başlamıştır. Günümüze gelindğinde nüfusun okuma - yazma oranı son derece artmış ve % 75’lere kadar çıkmıştır. Sekiz yıllık zorunlu eğitimle birlikte, okulda öğrenci patlaması yaşanmıştır. Kız öğrencilerin okuma eğilimi de artmıştır.

Lise bulunmadığı için, öğrenciler lise eğitimini ilçeye gidiş - geliş yaparak alırlar. Her sene ortalama 10 - 15 öğrenci, liseye kayıt yaptırır. Kızılören’de Üniversite ve yüksekokul eğitimi almış kişi sayısı 100’e ulaşmaz. Bunun yanında, iyi bir üniversite okuyup, yüksek mevkilere ve mesleklere ulaşmış Kızılörenliler de bulunmaktadır.

Şu anda memleketin degişik yerlerinde görev yapan, 2 kaymakam , 4 doktor( Biri Kizilören Saglik Ocaginda) 3 veteriner - hekim, 1 inşaat mühendisi, 3 ziraat teknisyeni, 1 komser yardimcisi, 15 - 20 ögretmen bulunmaktadir. Ayni zamanda degişik mesleklerde kendini yetiştiren 15’in üzerinde üniversiteli bulunmaktadir.

SOSYAL KURULUŞLAR

Sağlık Ocağı: 1980 yılı başlarında, kasaba meydanına açılmış bir sağlık ocağı bulunmaktadır. Sağlık hizmetleri 6 - 7 yıla kadar dışardan gelen doktorlar tarafından verilmekteydi. Günümüzde Sağlık ocağında, Kasaba içinden çıkmış olan bir doktor hizmet etmektedir. Sağlık ocağı binası 1 muaynehane, 1 Doğum odası, 1 memur odası ve 1 yataklı istirahat odasından oluşmaktadır. Halen 1 doktor, 1 ebe, 1 hemşire ve 1 sağlık memuru görevli bulunmaktadır. Sağlık ocağındaki hizmetler, özellikle Kızılörenli Dr. Hasan Güler zamanından itibaren , düzenli ve halkın ihtiyaçlarını karşılar nitelikte yapılmaya başlanmıştır.

Postane: Beldemizde, 1968 yılında kurulmuş bir postane ile posta, telefon, telgraf hizmetleri verilmeye başlanmıştır. Ilk olarak, kasaba meydanındaki eski belediye odasında kurulan PTT, daha sonra ,şu anki belediye binasına taşınmıştır. PTT son olarak da 1990 yılından itibaren eski ortaokul binasında hizmetlerini devam ettirmektedir. Özellikle otamatik telefon uygulamasıyla birlikte telefon abonesi hayli artmıştır. Halen 1000’in üzerinde telefon abonesi vardır. PTT’de 1 memur görevli bulunmaktadır.

Tarım Kredi Kooperatifi: 1980 yılında kurulan kooperatif, çiftçilere kredi, gübre yem, küsbe v.b. imkanlar sunmaktadır. Belediye binasında faaliyet gösteren tarım kredi kooperatifinin 600 faal üyesi bulunmaktadır.

Kur’an Kursu: 1983 yılında açılmıştır. Yukarı Camii karşısında bulunan kurs, belli bir süre eğitim vermiştir. Şu anda kurs kapalı bulunmaktadır.

Kızılörenliler Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği:

Büyük şehirlere göç edip yerleşen Kizilören halkinin kurdugu, iki dernek bulunmaktadir. Dernegin biri Istanbul’da, digeri ise Adana’da faaliyet göstermektedir. 1988 yilinda kurulan Istanbuldaki dernegin, çok sayida üyesi vardir. Dernekler, Kasaba içindeki ekonomik durumu iyi olmayanlara iaşe vb. teminininde; cenaze, hastalik gibi durumlarda ve bir takim sosyal faaliyetlerin dizünlemesinde halka hizmet etmektedir.

Camiler

Merkez Camii: 1955 yılında yaptırılan cami, kasaba meydanındadır. Camiye 1980 yılında minare, 1985 yılında da şadırvan yapılmıştır. Yörenin klasik yapısıyla yaptırılan cami, çatılıdır. Resmi olarak görevli bulunan 1 imam ve 1 müezzin bulunmaktadır.

Yukarı Camii: Kızılören’in, en eski tarihi yapısı ve Osmanlı devletinin son dönemlerinden kalma tek eseri olan Cami, 1875 yılında yaptırılmıştır. Köy halkı tarafından ve imece usulüyle yapılan cami, günümüze kadar onarılmak suretiyle ayakta kalmıştır. Cami minareli, abtesthaneli ve çatılıdır. Herhangi bir mimari tarzda olmayan cami, kasabanın yukarı mahallesinde bulunmaktadır. Camide 1 imam görevlidir.

Toprak İskan (Yeşil) Camii: 1978 yılında yaptırılan cami, halk arasında “ Dere Camii” olarak da bilinmektedir. Caminin minaresi 1997, şadırvanı 1999 yılında yaptırılmıştır. Yeşil cami, köyün ilk öğretmenlerinden olan, Halim Öğretmenin oğlu Muzaffer tarafından yaptırılmıştır.

Karacaören Camii: 1980’li yıllarda yaptırılan cami, karacaören mevkiinde bulunmaktadır. Minareli olan caminin 1 din görevlisi vardır.

Kuba Camii: 1992’de yaptırılan cami, diğerlerine göre yapılış tarzı olarak farklıdır. Cami kubbeli olarak yapılmıştır. Caminin tavanı büyük küçük 5 - 6 kubbeden oluşmaktadır. Caminin içinde ise kemer yapısı hakimdir. Caminin minaresi ve şadırvanı da vardır.

Gölbaşi Camii: 1996 yılında yaptırılan cami, Gölbaşı mevkiinde bulunmaktadır. Minareli olan cami küçük ve düz damlıdır.

Çeşmeler: Kasaba içinde halka açık 3 - 5 eski çeşme bulunmaktadır. Kızılören’e ilk defa suyun gelmesiyle birlikte yapılmış, iki çeşme vardır. Bunların yapılış tarihi 1956’dır. Ayrıca 1985 yılında Parlaklar hayratı olarak yaptırılan bir çeşme ve Bahçecik mevkiinden gelen suyun akıtıldığı mezarbaşı çeşmesi bulunmaktadır.

Mezarlık: Kızılören’in merkez yerleşim alanı içinde builunan mezarlık çok eski bir geçmişe sahiptir. 1800’lü yıllara ait bir mezar taşı, çalışmalar sırasında bulunmuştur. Mezarlığın alanı büyük olup, Mustafa Demir’in reisliği döneminde beton duvar içine alınmıştır. Yapılan mezarların çoğu taş yapı şeklindedir ve mermer süslemelidir.

Ziyaret Yerleri ve Yatırlar: Kızılören Selçuklu ve Osmanlı gibi iki büyük Türk Devletinin izlerini taşıyan bir yerdir. Bu yüzden, o dönemde Kızılören ve çevresinde yaşamış, vefat etmiş bazı büyük zatların kabirleri bulunmaktadır. Veli olarak bilinen bu insanlar hakkında bazı bilgiler ve rivayetler vardır. Bu yatırları ve rivayetleri kısaca açıklamaya çalışalım.

Şeyh Kumali: Evliyanın kabri Kızılören’in güneyindeki Gökdağı eteklerinde bulunmaktadır (1200 - 1250) yılları arasında yaşadığı rivayet edilmektedir. Gönümüzde yağmur dualarında, çeşitli dilek ve isteklerde bulunmada, Şeyh Kumalı’nın kabri ziyaret edilmektedir. Evliya hakkında anlatılan bir kıssa.

Şeyh bir gün vakif arazide çift sürerken öküzü ölür. Gökdagi ormanlarindan bir aslan gelir, öküzün yerini alir ve şeyh çifti aslanla sürer. Kara Mustafa Paşa Bagdat seferi sirasinda sazdan geçerken (sürtme civari) Şeyh, hayvanina biraz un, biraz yag, biraz da bulgur yüklemiş vaziyette, Karataş mevkiinde paşanin önüne çikar. Ve “ Ordunun karavanasini ben verecegim” der. Kazana yag, bulgur ve diger malzemeleri koyarak yemek pişirir. Sefere giden ordu, bu aşi yemekle bitiremez.

Paşa, Şeyh Kumali’nin hünerisini anlayinca, benim at filik arpa istiyor der. Şeyh bunun üzerine bir tepenin ardina gider. Bir iki saat sonrada sirtinda bir şelek filik arpayla çikip gelir. Paşa “ bu olsa olsa Şam’da olur, yoksa oraya mi gittin” diye Şeyh’e sorar. Şeyh’de” “evet” der.

Şeyh de Paşa’dan bir ricada bulunur Der ki:

“ Bizim Kızılköşkte (Kızılören) su yok, emir verde dört beş tane büyük kuyu yapılsın, Erciyesin suyunun bir kısmı buraya aksın.” Paşa bu isteği kıramaz ve bu kuyular sana vakıf olsun” diyerek izin verir. Bunun üzerine büyük sarnıçlar ve kuyular yaptırılır. O mevkii Şeyhin vakfı olmuştur. Burada dergahlar kurulmuş ve zikirler yapılmıştır. Bu kuyuların şu an mezarlık çevresinde bulunan kuyular olduğu sanılmıktadır.

Şeyh Aslan : Kızılören’in yukarı kepez dağı mevkiindedir. Buradaki yıkılmış bulunan kale çevresinde, yıllarca Rumlarla mücadele etmiş bir erendir. Bu yatırın bulunduğu mevkiide, bir kız ile bir erkek gayr-i meşru ilişkide bulundukları için, oldukları yere taşlaşmışlardır. Yatırın hakkında fazla rivayet yoktur.

Sarıgölde Yedikardeşler: Kasabanın güneyindeki Sarıgöl yaylasında bulunan yatırın yeri, yedi kardeşler tepesi olarak da bilinmektedir. Bu mevkiide devamlı ışık yanarmış ve bilhassa geceleri fark edilirmiş. Burada, Osmanlı döneminden kalma yıkıntılar ve mezarlar bulunmaktadır. Yedi kardeşlerin mezarıda, bilinenler tarafıdan ziyaret edilmektedir.

Şeyh Hasan Dede: Sözü edilen zatın mezarı, adak kurbanlarının kesilmesinde bir uğrak yeridir. İşleri iyi gitmeyenler, çocuğu olmayanlar bu yatırı ziyaret etmektedirler.

Omuzu Gürzlü (Güçlü) Dede: Şeyh Şaban köyü ile Kizilören sinirlari arasinda bu zatin türbesi bulunmaktadir. Selçuklu Devleti döneminde yaşadigi rivayet edilmektedir. Kabri ziyaret edenler, mumlar yakarak, bezler baglayarak, kurban keserek dilek ve istekte bulunmaktadirlar. Dedemize, savaşirken omuzunda gürz taşidigi için Omuzu Gürzlü denilmiştir.

Mahalli Oyunlar

Yöre oyuna pek düşkün degildir. Oyunlarda genellikle agir hava hakimdir. En çok oynanan oyunlar şunlardir.

Fındık Kırma: Tek ya da iki kişinin, elleriyle findik kirarak karşilikli oynadiklari oyundur.

Kaşik Kirma: Ellere dört kaşik alinarak parmaklar arasinda sikiştirmak suretiyle oynanan oyundur. En çok oynanan oyunlar arasindadir.

Sekme: Tek ayakla oynanan haraketli bir oyundur.

Kara Tavuk: Iki kişinin karşi karşiya çömelip, findik kirarak oynadiklari bir oyun çeşididir.

Arap Oyunu: Özellikle eski düğünlerin vazgeçilmez oyunudur. Kadın kılığına bürünmüş bir erkek ve birkaç kişi arasında oynanır. Daha çok, komedili bir oyundur.

Oyun havaları pek haraketli değildir. Söylenen türkülerde ağır, hüzünlü ve yanık bir hava hakim olduğu için, bu durum oyunlara da yansımıştır.

Çocuk Oyunları:

Çocuk oyunlarının çeşidi çok fazladır. En çok oynayanlar şunlardır:

Gülle (Misket): 3 - 5 kişi arasinda bir miktar misket ile oynanir. Bu oyunun kendi arasinda pek çok çeşidi vardir. Çukur, baş, üçgen vb.

Sinme (Saklambaç): Birkaç grup arasında oynanır. Gruplar sırasıyla belirlenen hudutlar içinde saklanırlar ve bir grup ötekini bulmaya çalışır. Özellikle karanlıkta oynanır.

Çelik Çomak: 2 grup arasında oynanır. Değnek denen uzun bir sopa ve çelik denen küçük sopacıklarla ve bir daire çizilerek oynanır. Grubun biri çelikleri dairenin içinden mümkün olduğunca uzağa sopayla fırlatır. Diğer grup ise çeliği daireye düşürmeye çalışır.

Birdir Bir: 4 - 5 kişi arasinda oynanir. Bir kişi belini büker. Digerleri bunun üzerinden atlamaya çalişir. Atlayamayan kişide digerinin yanina egilir. Bu durum herkes atlayincaya kadar devam eder.

Kızdı Kayış: Kura ile belirlenen bir kişi kemerini gizlice saklar. 3 - 4 kişide bunu bulmaya çalişir. Kayişin yerine yaklaşan olursa kizdi kayiş denilerek oyun hareketlendirilir. Kemeri bulan hemen yanindakilere vurmaya başlar.

Ayrıca mazak, aşık atma, uçurtma uçurma, demir çember sürme, çocukların en çok oynadıkları oyunlar arasındadır. Kız cocuklar daha çok evcilik, sekme taş, çizgili oyunlar oynarlar. Okullarda ise çocuklar, yakan top, mendil kapmaca, koşmaca gibi toplu oyunlar oynarlar.

Mahalli Yemek Çeşitleri:

Kasabaya özgü yemeklerin çoğu, hamurlu olarak yapılır. Başlıca yemek çeşitleri şunlardır:

Erişte: Un, hamur haline getirelerek açılır. Açılan yufkalar oklavaya dolandırılarak dikine kesilir. Kesilen uzun parçalarda tel şeklinde doğranır. Çubuk makarna şeklindeki hamur, ekmek sacı üzerinde kavrulur. Pişeceği zaman haşlanır ve makarna gibi pişirilir.

Bulgur ve Çeşitleri: Buğday, kazanlarda yumşayıncaya kadar (hedik hali) kaynatılır. Kuruyan hedikler değirmende kırdırılarak bulgur, düğçük gibi çeşitler elde edilir. Bulgur, pirinç pilavı gibi pişirilirken, düğçük yemeği hafif sulu olarak yapılır.

Çüçük Aşi: Erişte de oldugu gibi oklavaya dolandirilan kalin yufkalar, çok küçük kareler halinde kesilir. Kuruyan küçük kare hamurlar, yogurt ve sarimsak katilarak sulu olarak pişirilir.

Mantı: Hamur açılarak yufka haline getirilir. Oklavaya sarılarak dikine kesilen yufkalar 2 - 3 santim büyüklüğünde, kareler halinde kesilir. Parçaların arasına kıyma veya buna benzer iç konulur. İçi dolu hamurlar açılmayacak kadar sıkılır ve haşlanarak pişirilir. Sulu olan mantı yemeği sarımsaklı yoğurt ve salça katılarak servise hazır hale getirilir.

Kısır (Sarma) Üzüm yaprağı, bulgur veya pirinçle yapılan içle sarılarak pişirilir. Lahana da bu şekilde sarma yapılarak pişirilebilir.

Madımak (Merçimelek): Tarla veya bahçelerde yetişen ve cacik olarak bilinen bu bitki, ispanak yemegi gibi pişirilir. Yogurtlu ve sarimsakli yenilir.

Tarhana veya Yarma Çorbası: Buğdayın kırdırılmasıyla yarma elde edilir. Yoğurtla karıştırılan yarma, avuç büyüklüğünde parçalar halinde kurutulur. İstendiği zaman çorba olarak pişirilir. Yoğurt aşı da bu şekilde kurutulmadan yarmayla yapılır.

Ekmek Çeşitleri:

Bazlama: Hamur, küçük parçalar halinde elde bezilenerek, oklavayla açılır. Açılan hamur tandır, taş ocak veya tüplü sacda pişirilir. Bazlama ekmeğinin kalınlığı 2-3 santimdir.

Yufka: Hamurun oklavayla en son inceliğine kadar açılmasıyla yufka elde edilir. Bu yufkalar sac üzerinde yanmayacak şekilde pişirilir. Belde de bu ekmeğe şebit de denir. Piştiğinde gevrek ve kuru olan şebitler ıslanarak yenilir. Çörek: Bu ekmek çeşidinin hamuru özel olarak yogrulur. Süt, yogurt, yumurta vb. malzemelerle yogrulan hamur, el büyüklügünde açilarak sobali veya elektrikli firinlarda pişirilir. Kete şeklinde yapilan bu ekmeklere çörek denir.

Ayrıca, hamurla yapılan katmer, yağlama, börek ve tatlı çeşitleri de bulunmaktadır.

Askere Uğurlama:

Kasabada askere uğurlama töreni, eskidenberi süregelen eğlenceli adet ve geleneklerle yapılmaktadır. Her sene ortalama 100’ün üzerinde genç, vatani görevini yapmak için askere gider. Askerlik Peygamber ocağıdır, askere gitmeyen adam olmaz, askere gitmeyene kız vermezler gibi, halk arasında yerleşmiş bir takım ifadeler, beldede askerliğe verilen önemi ortaya koyar.

Asker adayı yollanmadan birkaç gün önce askerin ailesini, akrabaları ve komşuları ziyaret ederler. Ziyarete gidenler yanlarında Süt, Yoğurt, Çay şekeri, katmer vb. ikramlar götürürler. Gencin ailesi de bu ikramlar karşılığında kına cerez gibi şeyler verir. Bu karşılıklı hediyeleşme, askerin izinlere gelmesinde ve tezkere alıp askerliği bitmesinde de devam eder.

Gençler vatani görevlerine gitmeden bir gün önce eğlence tertip ederler. Mahalli bir türkücü veya davul zurna ekibi getirtilir. Akşama doğru köy meydanında eğlence başlar. Ateşler yakılarak türkücü eşliğinde gençler doyasıya oynarlar. Asker adaylarının bu eğlencelerini kalabalık bir halk topluluğu izler. Kadın - erkek çoluk çocuk herkes gençlerin oyunlarını seyrederler. Eğlence geç saatlere kadar devam eder.

Ertesi sabah erken saatlerden itibaren gençler ve aileler kasaba meydanında toplanırlar. Bir hoca eşliğinde dua edilir. Gençler birbirleriyle, büyükleriyle helallaşırlar ve komşularını, akrabalarını ziyaret ederek vedalaşırlar. Akşamki sevinç, mutluluk, çoşku yerini, ayrılmanın veridği hüzne ve anaların gözyaşına bırakmıştır.

Bayramlar:

Kızılören’de dini bayramlarınız olan Kurban ve Ramazan bayramı haraketli geçer. Bayram öncesinde ve bayram günü halk topluca mezarlığı ziyaret eder Bayram günü namaz çıkışı, halk köy meydanında birbiriyle bayramlaşır. Bayramlarda kasaba dışında olanlar, ailelerini ziyarete gelirler.

Milli bayramlar 10 - 15 yıl öncesinde daha haraketli ve eğlenceli geçmekteydi. Öğrenciler, çeşitli piyesler, parodiler yaparak seyre gelenleri eğlendirirlerdi. Günümüzde bayramlar biraz daha sönük geçmektedir. Bayram günlerinde okulun bando ekibi kasaba meydanına bir iki tur atar. Öğrenciler çeşitli yarışmalar düzenlerler.

Yemek Yedirme Geleneği:

Yemek yedirme, çok eskiden beri sürdürülegelen ve büyük önem verilen önemli bir gelenektir. İslami açıdan da güzel bir haslet olan bu alışkanlığa, halk büyük bir ehemmiyet verir. Yörede çok değişik vesilelerden dolayı, aileler toplu yemek yedirme teşebbüsünde bulunurlar. Başta vefat edenlerin adına olmak üzere, hacca gidişte ve hac dönüşünde, askerlik bitiminde, ramazan iftarlarında yemek yedirilir. Mesala, birisi vefat ettiğinde bir iki hafta içerisinde onun adına yemek yedirilir. Ölünün adına yemek yedirme, 1 - 2 sene aralıklarla devam ettirilir. Halk arasında ölününde manevi olarak açıkacağına ve yedirilen yemeğin sevabının ona bağışlanacağına inanılması, bu alışkanlığı kalıcı kılmaktadır.

Yemeklerde, genel olarak klasik yöresel yemekler bulunur. Mantı, fasülye, pilav, lahana dolması, tatlı vb. çeşitler ikram edilir. Özellikle Cuma günü yapılan yemek teşebbüsüne, tüm camilerin cemaatleri, akrabalar, komşular davet edilir. Özel bir aşcının yaptığı yemekler, yer sofralarında yenilir. Yemekten sonra da hocalar, Kur’an okur ve dua ederler.

Aşure Haftasi:

Aşure, halk arasinda “aşir aşi” olarak bilinir. Kameri aylardan Muharremin onuncu gününün isabet ettigi hafta, aşure haftasidir. Eskiden beri uygulanilagelen bir gelenektir. Bu haftada komşular birbirlerine aşir aşi dagitirlar. Aşure; bulgur, nohut, fasülye, kuru üzüm, kuru kaysi vb. gida maddelerinin pekmez veya şerbetle pişirilmesiyle elde edilen bir aştir.

Cenaze Töreni

Kızılören’de bir ölüm olayı cerayan ettiğinde, Ölünün kimliği ve nerede bulunduğu camilerde okunan selalarla çevreye duyrulur. Ölüm haberini kısa sürede duyan halk, hemen ölü evine akın eder. Eğer cenaze kasaba dışında bir yerdeyse, gelmesi beklenilir. Aynı şekilde cenazenin yakınlarından biri kasaba dışında bulunuyorsa, cenaze bekletilir. Ağıt gözyaşı ve çığlıklar içinde hemen defn işlerine başlanılır. 6 - 7 sene öncesine kadar, cenazeler açık alanda teneşir denen tahta masalar üzerinde, bir hoca eşliğinde yıkanıyordu. Son yıllarda ölüler, belediyenin tahsis ettiği cenaze aracında ve bir görevli tarafından yıkanmaktadır. Yıkanıp kefenlendikten sonra, cenazeler mezarlığa omuzlarda götürülür. Cenaze götürülürken cemaat içinden birisi sık sık “ Alllah rahmet eylesin” diye bağırır. Büyük bir kalabalık eşliğinde mezarlığa giden ölünün cenaze namazı kılınır. Süratle, hazır olan kabri açılmaya çalışılır. Cesaretli birisi ölüyü kabre indirir ve yerleştirir. Orada bulunan herkes kabre bir kürek toprak atmaya çalışır. Defn işleri tamamlanmaya çalışılırken, günümüzde uygulanmayan bir adet gerçekleştirilir. Bu uygulama “devre oturma” olarak bilinir. Devre oturma; cemaat içinden 5 -6 kişinin halka oluşturarak, ölü sahibi tarafından verilen mendil içindeki parayı, elden ele dolandırmasıyla gerçekleşir. Mendili her alan kişi salavat okur, diğerine verir. Bu uygulama, ölünün sadakası olsun diye yapılır. Devir sonunda, para devre oturanlara dağıtılır. Bu adet, son yıllarda ortadan kalkmıştır. İşler tamamlanınca hoca Kur’an okur, dua eder ve cemaat mezarlığı terk eder. Yörede mezarlığa kadınlarda gitmektedir.

Cenaze kalabalığının bir kısmı tekrar ölü evine gider. Hoca evde de Kur’an okur ve dua eder. Ölü evine 1 - 2 hafta başsağlığına gelenler olur. Komşular ölü evine üç gün yemek götürürler. Definden bir gün sonra, öğle namazı çıkışı, halka helva ve somun ekmek dağıtılır. Bir hafta on gün sonra da ölü yemeği yedirilir. Yemek yedirme işi 52. gecede ve 3 ay sonrada yapılabilir. Son olarak da ölüden arta kalan elbiseler bir ihtiyaç sahibine verilir. Ölünün sarıldığı kilim ise camiye bağışlanır.

C- HALK EDEBİYATI

Kızılören’in kültürel ve folklörik özellikleri, doğal ve sosyal yapısı ekonomik faaliyetleri, şiir, türkü, mani, atasözü, yöresel kelimeler, deyimler gibi halk edebiyatı ürünlerine yansımıştır. Fakat, günümüzde halk arasında edebi nitelikte bir çalışma yapan şair, ozan, halk aşığı vb. kişiler pek yoktur. Şimdi halk edebiyatı ürünü sayılan konulara örnekler vermeye çalışalım.

a) Şiirler:

Eski Irgatlık Öyküleri

Irgatlık geldi herkesin elinde orağı, yabası

Bir gün evvel bitirmek herkesin umudu cabası

Yanıyor, tarlada sanki bir turbo sobası

Yanıyor şimdi bizim şu arpa tarlası

Kimisi sap toplar, kimisi de sap çeker

Kimisi ekin işler, kimisi de saman döker

Kimisi düven sürer, kimisi de kirmen büker

Yine yanıyor bizi o arpa tarlası

Anneler babalar gitmiş sap saçiyor

Çocuklar, harmandan düven için kaçıyor

Yanmış ciğeride ayran yapıp içiyor

Sanki fırın olmuş, yakıyor arpa tarlası

Yayladan gelecek Irgatın suyu ve azığı

Böyle olursa ırgatlar atar ayağa kazığı

Arpa yolarken kayboldu gelinin yüzüğü

Oraklara köse çalan babayiğitler hani

Eskiden ırgatlık yapması olurdu çok güç

O günler gitsinde gelmesin dilerim hiç

Harmanlar kalkınca başlardı köye göç

Harmanı kaldırıb Mersin’e gidenler hani

Şimdi, ne düven kaldi bizde, ne de yedek

Çok sap topladık bizler, budak budak

Aşagilar bitti, yarin amutluga gidek

Toz duman olmuş arpa tarlalari hani

Çeşit çeşit aletler hep yeni çikti

Allah kara öküzlerin bile yüzüne baktı

Eski çifççiler de hep canından bıktı

Kulakları yakan arpa tarlası nerede hani...

Ali Cinci, İncesu Kayseri

1999

Benim Güzel Yurdum Kızılören

Varmı bu güzel sözlerimi acep inkar edenler

İstanbul’a Adana’ya çok olur gidenler

Avşarin daginda çok sigir davar güdenler

Dede oğlu Ahmet Çavuş geliyor gördün mü

Ben yaşadikça benim köyüme kimse dokunamaz

O benim köyüm, kimseler ona kötülükle bakamaz

Değerli ve çalışkandır insanları yıkılmaz

Taşin topragin altin bize Kizilören

Sanki maden olmuş bana köyümün kara taşlari

Bana selam getirir gökteki uçan kuşlari

Bana yorgan döşek olur, O köyün kara kişlari

Unutma sakın arkadaş, sen setenin başını

Ben köye varınca, bana herkes yan bakarlar

Köyümün taşlari bana burcu burcu kokarlar

Oturmuşlar caminin önüne birbirine bakarlar

Unutma arkadaş sen, Salih hocanin ezan sesini

Köye varınca bana niye geldin diye sararlar

Hastaneye gelince beni, yana yana onlar ararlar

Eğer doğru çalışıyorlar ise muradına ererler

Bu dünya sana da kalmaz küçük İsmail

Annem vasiyet etti, köye getirin benim ölümü

Gelib de köylüm sorsun benim iyi ve kötü halimi

Köyümde soldurdum ben de gonca açmış gülümü

Senin de sevgin varmış ben de Süleyman emmi

Ali Çinici, İncesu-Kayseri

1999

b) Maniler

BMC’yi süren

Çöldenin Şaban

Şekerde Patladi fren

Bu otobüs olmasaydı

Yolda kalırdı Kızılören

Damda çayır yolarım

Parmağımı ona dolarım

Çok söyleme kaynana

Saçlarını yolarım

Halı dokurum halı

Bitmiyor gâvur malı

Halı icat olalı

Kızların benzi sarı

Dama vurdum yakacak

Yarın tren kalkacak

Ben askere gidince

Dama vurduğum yakacağı

Kızılören’in kızları yakacak

Yeşil taksi boyandi

Kapımıza dayandı

Dün akşam kaçacaktim

Zalim babam uyandı

Enli kenar bitmiyor

Çividişi yitmiyor

Halı icat olalı

Kızlar gelin gitmiyor

Anonim

c) Mahalli Deyimler

Abdest aldırmak :Haddini bildirmek, ders vermek

Acemi itle karın yemek : Beceriksiz biriyle iş yapmak

Ağrısız başına çabut dolamak : Boş yere kendi başını derde sokmak

Ağzını dağıtmak :Kötü sözleri çokça söylemek

Al duvağından girip, ak kefeninden çıkmak: Kaynananın gelinine çok eziyet vermesi

Alı feri yok : Kötülük düşünmeyen

Bebe şebe işi : Çocuklarin yaptigi iş gibi

Dek durmak : Uslu, sessiz durmak

Evden kaçma zamanı : Kızların erkeklerle kaçma zamanının gelmesi

Fırığı yelli : Çok telaşlı

Gadasını almak : Kazasına karşı koymak

Uyku semesi : Uykusunu alamamış insanın durumu

Elin iyisinden kavmin kötüsü yeğdir : El ne kadar iyi olsada, akrabanın yerini alamaz

Gursak gavurgasını ister : İnsan alıştığı şeyi her zaman ister

Hançerli avrat, pençeli oğlan doğurur : Güzelden doğan çocuk sağlıklı ve güzel olur

Sintir sintir gezmek : Başi boş ve avare olarak gezenler için kullanılır

Alaşalik etmek : Olur olmaz ortaya atilmak

Şemşamer nesepli : Ayçicegi gibi dönen, Çikarlarina göre değişen

Tarla taşli söz yamaçli :Her şey karşilikli olur.

Uyuyan yılanın başına basmak : Sessiz sedasiz duran birisini ayaklandırmak

Dünür gitmek : Kız istemeye gitmek

d) Mahalli Kelimeler (Lügatçe) ve Değiştirilerek Söylenen Kelimeler)

Abba : Apla

Abarı : Ya, öylemi

Acer : Yeni, taze

Ade : Apla

Ağdırmak : Bir tarafa eğilim göstermek

Ağnamak : Yuvarlanmak (hayvanlar için)

Alaz : Çenesi düşük, geveze

Ame : Babanın kız kardeşi (hala)

Anaç : Çok bilmiş küçük çocuk

Annaç : Yamaç, karşi

Aşirma : Kuyudan su çikarmaya yarayan kova

Ayaçak : Merdiven

Avgın : Su yolu, ark

Azen : Ezan

Azınsamak : Az bulmak

Baldırcan : Patlıcan

Bannah : Parmak

Bastırık : Kapı sürgüsü

Batman : 8 kg’lık ağırlık ölçüsü

Bayağı : Az önce

Berkitmek : Sağlamlaştırmak

Bidene : Bir tane

Bıldır : Geçen yıl

Bilik : Civciv

Buğlüz : Kambur

Bürgü : Örtü, eşarp

Cangaza : Ağız kavgası

Carı : Acele etmek

Çabıt : Bez, kumaş parçası

Çalgı : Ahır sübürgesi

Çalma : kiprit

Cereme : Ceza, sıkıntı çekmek

Çebiş : Keçi yavrusu

Çente : Çanta

Çıhı : Bohça, Bazı küçük malzemelerin sarıldığı bez parçası

Cılbah : Çıplak

Cıngıl : Üzüm Salkımları

Cızı : Çizgi

Cille : hepten, tamamen

Çigsinmek : Nefret etmek

Çinik : 8 kg’lık buğday, arpa, vb. alan ölçü kabı

Çiri çilpi : Yakacak dal, budak vb.

Cot : Sakat

Çömçe : Kepçe

Debaah : Söyle bakalım

Deste : Bir kucak ekin bağı

Delimsek : Deli gibi

Dembeser : Uyuşuk, tembel

Diğren : Üç dişli tarım aleti

Dillik : Geçim, saadet

Dikme : Fidan

Dilcik : Çok konuşan kiz

Dingildemek : Ortalıkta lüzumsuz dolaşmak

Domuşmak : Küsmek

Döşek : Yer Yatagi

Dulda : Gölgelik yer

Düzen : Düğünden önce gelin kıza alınan giysi vb. şeyler

Ebe : Nine, babaanne veya anneanne

Eke : Çok bilmiş, kurnaz

Elcek : Eldiven

Eğdişmek : Ağız kavgası, tartışmak

Ellik : Sahur

Engi : Hastalık

Eser : Yel, rüzgar

Erincek : Tembel

Eşkamur : Ekşi hamur

Eşkare : Aşikar, açik

Far farı : Çabuk kızan, sinirli

Ferik : ikinci eş olarak alinan kadin

Gada : Kaza

Gaari : Gayrı

Gatmak : İlave etmek

Gavuz : İçi boş arpa, buğday vb. tanesi

Gavurga : Kavrulmuş nohut bugdayi

Genneşmek : Esnemek

Gilar : Kiler

Gırık : Kırık

Gısnık : Cimri, eli dar

Gıvışdamak : Kıpırdamak

Gidişmek : Kaşinmak

Gölük : At, eşek, katir için kullanilir

Gücün : Güçlükle, zorlukla

Güdük : Kısa

Gönenmek : Mutlu olmak, hayrını görmek

Gunnamak : Hayvanların yavrulaması

Güvermek : Yeşermek, canlanmak

Hayat : Evin önü, avlu

Helik : Ufak taş parçalari

Helke : Su kovası

Her dayim : Her zaman, sürekli

Hereni : Büyük tencere

Heye : Evet

Hadeye : Hediye

Homucu : Korkutucu şey

Horanta : Ev halkı

Ibrık : İbrik

Ibte baştan : Ilk baştan

Icık : Biraz

Ihı : İşte burada

İlaan : Legen

İlane : Lahana

Irgatlık : Hasat zamanı

Ipılar : Parıltı , ses

Izıcık : Azıcık

Kalan : Artık, bundan sonra

Kakılı : Pek çok

Kavlık : Bohça, yiyecek sarılan bez

Kele : Hele, hey manasında

Keli : Duvar

Kekil : Kakül

Keşir : Havuç

Kertiç : Kertenkele

Keven : Dağda yetişen dikenli ot

Kitili : Pek sık

Korge : Gölge

Küp : Toprak kap

Kunde : Her gün

Kürtün : Hayvan Semeri

Maarim : Meğerse

Masımak : Önemsemek

Mısmıl : İyi, noksanı yok

Meerim : Meğerse

Naadar : Ne kadar çok

Namazla : Seccade

Neçe : Nice

Nehas : Nasıl olduda

Niidin : Ne yapıyorsun

Niyannı : Ne tarafa

Nörüyon : Ne yapıyorsun

Öke : Öfke

Onük : Onlük

Ötean : Önceki gün

Ödek : Ötlek

Öndüç : Ödünç, Borç

Papak : Bere, Şapka

Peşgir : Havlu

Sakı : Kaban, çeket

Savatsız : Cehresiz, suratsız

Salıngaç : Salıncak

Sındı : Makas

Sındık : Sandık

Sohranma : Kızgın kızgın söylenme

Soyka : Ölüden arta kalan elbise

Suusün : Ense, boyun

Sümdük : Aç gözlü, doymaz

Siyap : Sevap

Şal : Kadinlarin beline veya boynuna taktigi kumaş

Şebit : Ince saç ekmegi

Şemşamer : Ayçicegi

Şinci : Şimdi

Şişek : Dişi koyun

Şişermek : Şimarmak

Tapıklamak : Birini okşamak

Tas : Küçük su kabı

Tazir : Azarlama

Tekiç : Çekiç

Tehlemek : Bakmak

Tellik : Şapka, bere

Tırsık : Pörsümüş

Tengerlek : Yuvarlak çember

Ters : Hayvan gübresi

Toklu : Küçük kuzu

Tükkan : Dükkan

Uymak : Birine sataşmak

Vanılamak : Bağırmak, kedilerin miyavlaması

Velesbit : Bisiklet

Yaba : Saman, ot, vb. karıştıran alet

Yadırgama : Birini yabancı görmek

Yağlık : Mendil

Yazı : Büyük düz arazi

Yumuş : Buyruk, bir işi yapma

Zahar : Her halde

Zahra : Hasat sonunda elde edilen mahsül

Zığarcı : Mızıkcı (Cocuk oyunlarında)

Zıllımak : Caymak, Vazgeçmek (oyunlarda)

Zibil : Gübre

Zöhür : Ellik, sahur

Zopçuk : Deli tavırlı kız

e) Çeşitli İnanışlar

Yeni yapılan bir evin penceresine at, köpek kafası veya bir tutam üzellik otu bağlanarak, nazar değmesinin önleneceğine inanılır.

Baykuşun öttügü veya kanat çirptigi evde, üzücü bir olayin meydana gelecegine inanilir.

Kulak çınlamasının, başka bir yerde biri tarafından anıldığının işareti olarak kabul edilir.

Sağ elin avcunun kaşınması paranın geleceğine, sol elin avcunun kaşınması paranın gideceğine işarettir

İki bayram arasında yapılan nikahın, uğursuzluk getireceğine inanılır.

Bir kimsenin yolculuğa çıkacağı zaman arkasından su dökülmesi, onun sağ salim dönmesine vesile olacağına inanılır.

Kapıda köpek ulumasının pek iyi olmadığına, bazende Allah’ı zikrettiği için iyi olacağına inanılır.

Gökkuşaginin altindan geçilmesinin, cinsiyet degişimine neden olabilecegine inanilir.

Yanıklı ekmek yiyenin para bulacağına inanılır.

Evin penceresine bir gök kuşu konmuşsa müjdeli bir haber gelecektir.

Hamur yoğurma sırasında, hamur etrafa sıçrarsa bir misafir gelebilir.

Bir bardak çay üzerinde küçük çay çöpleri belirirse bir oturmacı gelecektir.

Cam bardak kırılmasının bazı ufak kazaları önleyeceğine inanılır.

Sağ gözün seğirmesi hayra, iyiye; sol gözün seğirmesi kötülüğe üzücü olaya yorulur.

f) Bazı Pratik Çözüm Yolları

Kasabada bazı bitkilerin hastalıklara karış iyi geleceğine inanılır. Örneğin; Dağda büyüyen çay otu denen bir bitkinin böbrek ağrılarına iyi geldiği sanılır. Bel ağrılarına karşı ceviz yaprağı kaynatılarak içilir.

- Siğillerin yok olması için, İğde budağından yararlanılır. Elinde veya vücudunun bir yerinde siğil bulunan kişi, bir iğde filizini kırar. İğde filizi dalında, siğillerde elimde kurusun der.

- Nefes darlığına karşı ayva yaprağı kaynatılarak içilir.

- Ülsere karşi, dagda yetişen keven kökü kaynatilarak içilir.

- Romatizmaya düğdün otu tavsiye edilir.

- Sarılık hastalığına it dirseğinin iyi geldiğine inanılır.

- Dini bayramlar Cuma gününe rastlarsa, iğde çubukları camiye getirilir, minbere konulur ve namazdan sonra hiçbir yere değdirilmeden eve götürülür. Yüksek bir yere asılan bu çubuklar, at, katır, eşek vb. hayvanların sancılanmasında kullanılır. Hayvanların vücuduna yavaş yavaş vurularak faydalı olacağına inanılır.

- Bağlardaki yazlık, kemer evlere yılan, böcek vb. haşaratın gelmemesi için evin tavanına iğde budağının asılması tavsiye edilir.

- Bazı küçük çocukların dilinin altı şişerse buna kurbacık denir. Bu hastalığın çocuğun boynuna asılan kurşun ve demir parçalarıyla gideceğine inanılır.

g) Dualar (Yakarış)

Akıbetin günün hayrola

Allah alnını ak, kalbini pak eylesin

Allah birini bin eylesin

Allah senesine yılına güle güle yetirsin

Allah el kapısına kimseyi düşürmesin

Allah gençlikte ölüm, kocalıkta zulüm vermesin

Atının ayağına taş değmesin

Allah emek zayi vermesin

Başinda ak killar bitsin

Dizin dişin agri görmesin

Elin kolun dert görmesin

Er kalkan, Allah’tan korkan kullardan olasın

Erkek ata binesin, altın saat takasın

Evinin barkının dirliği bozulmasın

Hızır yoldaşın olsun

İşin gücün rast gelsin

Kesene Halil İbrahim bereketi dolsun

Kadanı alayım

Malının paranın hesabını bilemeyesin

Ömrün uzun, düğünün güzün olsun

Toprak diye sarıldığın altın olsun

Toprağı bol olsun (ölmüşlere)

Veren eller dert görmesin

Yaramaz ellere düşmeyesin

h) Beddualar (Karışlar)

Adın sönsün

Ağzına burnuna kurt düşsün

Alganlar içinde kalasın

Ayağın yer tutmasın

Boğazında yaralar gelsin

Boynun altında kalsın

Boyun devrilsin

Çiğerinden avlan emi

Çiğerine yıldırım düşsün

Canlar veremiyesin

Çiçeğin burnunda solsun

Çeleri kal (Hayvanlar için söylenir)

Çenen çekilsin

Çiğerinden kan kusasın

Çiğerin yansın

Derdinen terbiye olasın

Dilim dilim dilin

Devrili kal

Dişlerin dökülsün

Derneğin dağılsın